Tabari

Tafseer van Het Openbreken · Al-Inshiqaaq · 84:17

وَٱلَّيْلِ وَمَا وَسَقَ

En bij de nacht en wat hij omhult.

Belangrijk: De Arabische brontekst is altijd leidend. Deze vertaling is een studiehulp en is niet geverifieerd door geleerden — gebruik haar niet als bron voor religieuze bewijsvoering of het afleiden van oordelen (ahkam). Raadpleeg bij twijfel altijd de Arabische tekst en een bevoegde geleerde.

Tabari (1 passage)

  1. Volledige NL-vertaling van Tabari's tekst

    Zijn uitspraak: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ("Bij de nacht en wat hij verzamelt"). Hij zegt: bij de nacht en al wat erin samengebracht wordt aan levende wezens die tot rust en stilte komen — die overdag vliegen of kruipen. Men zegt hiervan: wasaqtuhu, asiquhu, wasqan ("ik verzamelde het, ik verzamel het, verzameling"). Hiervan komt ook ṭaʿām mawsūq ("verzamelde proviand"), dat wil zeggen wat opgeslagen wordt in zakken of een vat; en hiervan komt de wasq, dat is de samengebrachte grote hoeveelheid proviand die gemeten of gewogen wordt — men zegt dat het zestig ṣāʿ is, en daarmee is ook het bericht van de Boodschapper van Allah ﷺ overgeleverd.

    En in overeenstemming met wat wij hierover gezegd hebben, hebben de exegeten (ahl al-taʾwīl) gesproken.

    * Vermelding van wie dat gezegd heeft:

    ʿAlī heeft mij verteld, hij zei: Abū Ṣāliḥ heeft ons verteld, hij zei: Muʿāwiya heeft mij verteld, op gezag van ʿAlī, op gezag van Ibn ʿAbbās, over zijn woorden: وَمَا وَسَقَ — hij zegt: en wat hij verzamelt.

    Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: Muḥammad ibn Jaʿfar heeft ons verteld, hij zei: Shuʿba heeft ons verteld, op gezag van Abū Bishr, op gezag van Mujāhid, op gezag van Ibn ʿAbbās over dit vers وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: en wat hij verzamelt. En Ibn ʿAbbās zei [als getuigenis een dichtregel aan]:

    "mustawsiqātin law yajidna sāʾiqā" ("[kamelinnen] bijeengedreven, indien zij maar een drijver zouden vinden").

    Yaʿqūb heeft mij verteld, hij zei: Ibn ʿUlayya heeft ons verteld, op gezag van Abū Rajāʾ, hij zei: Ḥafṣ vroeg al-Ḥasan naar zijn woorden: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: en wat hij verzamelt.

    Muḥammad ibn ʿAmr heeft mij verteld, hij zei: Abū ʿĀṣim heeft ons verteld, hij zei: ʿĪsā heeft ons verteld; en al-Ḥārith heeft mij verteld, hij zei: al-Ḥasan heeft ons verteld, hij zei: Warqāʾ heeft ons verteld — beiden — op gezag van Ibn Abī Najīḥ, op gezag van Mujāhid: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: en wat hij verzamelt. Hij zegt: wat erin schuilt aan kruipend gedierte.

    Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van Manṣūr, op gezag van Mujāhid: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ : en wat hij omhult.

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Mihrān heeft ons verteld, op gezag van Sufyān, op gezag van Manṣūr, op gezag van Mujāhid: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: en wat hij verduistert en wat erin binnengaat. En Ibn ʿAbbās zei [een dichtregel aan]:

    "mustawsiqātin law yajidna ḥādiyā" ("[kamelinnen] bijeengedreven, indien zij maar een aanvoerder zouden vinden").

    Bishr heeft ons verteld, hij zei: Yazīd heeft ons verteld, hij zei: Saʿīd heeft ons verteld, op gezag van Qatāda, over zijn woorden: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zegt: en wat hij verzamelt aan sterren of kruipend gedierte.

    Ibn ʿAbd al-Aʿlā heeft ons verteld, hij zei: Ibn Thawr heeft ons verteld, op gezag van Maʿmar, op gezag van Qatāda: وَمَا وَسَقَ , hij zei: en wat hij verzamelt.

    Yūnus heeft mij verteld, hij zei: Ibn Wahb heeft ons bericht, hij zei: Ibn Zayd zei over zijn woorden: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: en wat samengebracht is, waarin de dingen bijeenkomen die Allah verzamelt en die er hun toevlucht zoeken, en de dingen die er in de nacht zijn en niet overdag — wat verzameld is van datgene waarin zich bevindt wat er zijn toevlucht zoekt; dat behoort tot wat hij verzamelt.

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Ḥakkām heeft ons verteld, hij zei: ʿAmr heeft ons verteld, op gezag van Manṣūr, op gezag van Mujāhid: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zegt: wat hij omhult.

    Hij [Ibn Ḥumayd] zei: Jarīr heeft ons verteld, op gezag van Manṣūr, op gezag van Mujāhid, iets dergelijks.

    Ibn Bashshār heeft ons verteld, hij zei: ʿAbd al-Raḥmān heeft ons verteld, hij zei: Sufyān heeft ons verteld, op gezag van Manṣūr, op gezag van Mujāhid: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: en wat erin binnengaat.

    Abū Kurayb heeft ons verteld, hij zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Isrāʾīl, op gezag van Abū al-Haytham, op gezag van Saʿīd ibn Jubayr: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ : en wat hij verzamelt.

    Hij [Wakīʿ] zei: Wakīʿ heeft ons verteld, op gezag van Nāfiʿ, op gezag van Ibn ʿUmar, op gezag van Ibn Abī Mulayka, op gezag van Ibn ʿAbbās: وَمَا وَسَقَ : en wat hij verzamelt. Heb je niet de woorden van de dichter gehoord:

    "mustawsiqātin law yajidna sāʾiqā" ("[kamelinnen] bijeengedreven, indien zij maar een drijver zouden vinden").

    Hannād heeft ons verteld, hij zei: Abū al-Aḥwaṣ heeft ons verteld, op gezag van Simāk, op gezag van ʿIkrima, over zijn woorden: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: wat hij omvat wanneer de nacht komt.

    En anderen zeiden: de betekenis hiervan is: en wat hij voortdrijft.

    * Vermelding van wie dat gezegd heeft:

    ʿAbdallāh ibn Aḥmad al-Marwazī heeft ons verteld, hij zei: ʿAlī ibn al-Ḥasan heeft ons verteld, hij zei: Ḥusayn heeft ons verteld, hij zei: ik hoorde ʿIkrima toen hem gevraagd werd naar وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: wat hij voortdrijft aan duisternis; wanneer het nacht is, gaat alles naar zijn toevluchtsoord.

    Ibn Ḥumayd heeft ons verteld, hij zei: Yaḥyā ibn Wāḍiḥ heeft ons verteld, hij zei: al-Ḥasan heeft ons verteld, op gezag van ʿIkrima: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zegt: wat hij voortdrijft aan duisternis; wanneer de nacht komt, drijft hij alles voort naar zijn toevluchtsoord.

    Mij is verteld op gezag van al-Ḥusayn, hij zei: ik hoorde Abū Muʿādh zeggen: ʿUbayd heeft ons verteld, hij zei: ik hoorde al-Ḍaḥḥāk zeggen over zijn woorden: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , hij zei: wat hij met zich meedrijft aan duisternis wanneer hij aanbreekt.

    Muḥammad ibn Saʿd heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, hij zei: mijn oom heeft mij verteld, hij zei: mijn vader heeft mij verteld, op gezag van zijn vader, op gezag van Ibn ʿAbbās, over zijn woorden: وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ , dat betekent: en wat de nacht aan dingen voortdrijft die de sterren verzamelen. En men zegt ook: bij de nacht en wat hij verzamelt.

    Toon originele Arabische tekst
    وقوله: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) يقول: والليل وما جمع مما سكن وهدأ فيه من ذي روح كان يطير، أو يَدِب نهارًا، يقال منه: وسَقْتُه أسِقُه وَسْقا، ومنه طعام موسُوق، وهو المجموع في غرائر أو وعاء، ومنه الوَسْق، وهو الطعام المجتمع الكثير مما يُكال أو يوزن، يقال: هو ستون صاعًا، وبه جاء الخبر عن رسول الله صلى الله عليه وسلم . وبنحو الذي قلنا في ذلك قال أهل التأويل. * ذكر من قال ذلك: حدثني عليّ، قال: ثنا أبو صالح قال: ثني معاوية، عن عليّ، عن ابن عباس، قوله: ( وَمَا وَسَقَ ) يقول: وما جمع . حدثنا ابن بشار، قال: ثنا محمد بن جعفر، قال: ثنا شعبة، عن أبي بشر، عن مجاهد، عن ابن عباس في هذه الآية ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: وما جمع . وقال ابن عباس: مُسْتَوْسِقَاتٍ لَوْ يَجِدْنَ سَائِقَا (2) حدثني يعقوب قال: ثنا ابن علية، عن أبي رجاء، قال: سأل حفص الحسن عن قوله: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: وما جمع . حدثني محمد بن عمرو، قال: ثنا أبو عاصم، قال: ثنا عيسى، وحدثني الحارث، قال: ثنا الحسن، قال: ثنا ورقاء، جميعا، عن ابن أبي نجيح، عن مجاهد ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: وما جمع، يقول: ما آوى فيه من دابة . حدثنا أبو كريب، قال: ثنا وكيع، عن سفيان، عن منصور، عن مجاهد ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) : وما لفّ . حدثنا ابن حميد، قال: ثنا مهران، عن سفيان، عن منصور، عن مجاهد ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: وما أظلم عليه، وما أدخل فيه . وقال ابن عباس: * مُسْتَوْسِقَاتٍ لَوْ يَجِدْنَ حَادِيا * حدثنا بشر، قال: ثنا يزيد، قال: ثنا سعيد، عن قتادة، قوله: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) يقول: وما جمع من نجم أو دابة . حدثنا ابن عبد الأعلى، قال: ثنا ابن ثور، عن معمر، عن قتادة ( وَمَا وَسَقَ ) قال: وما جمع . حدثني يونس، قال: أخبرنا ابن وهب، قال: قال ابن زيد، في قوله: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: وما جمع مجتمع فيه الأشياء التي يجمعها الله التي تأوي إليه، وأشياء تكون في الليل لا تكون في النهار ما جمع مما فيه ما يأوي إليه، فهو مما جمع . حدثنا ابن حميد، قال: ثنا حكام، قال: ثنا عمرو، عن منصور، عن مجاهد: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) يقول: ما لُفّ عليه . قال: ثنا جرير، عن منصور، عن مجاهد، مثله. حدثنا ابن بشار، قال: ثنا عبد الرحمن، قال: ثنا سفيان، عن منصور، عن مجاهد ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: وما دخل فيه . حدثنا أبو كريب، قال: ثنا وكيع، عن إسرائيل، عن أبي الهيثم، عن سعيد بن جبير ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) : وما جمع . قال: ثنا وكيع، عن نافع، عن ابن عمر، عن ابن أبي مليكة، عن ابن عباس ( وَمَا وَسَقَ ) : وما جمع، ألم تسمع قول الشاعر: * مُسْتَوْسِقَاتٍ لَوْ يَجِدْنَ سَائِقَا * حدثنا هناد، قال: ثنا أبو الأحوص، عن سماك، عن عكرِمة، في قوله: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: ما حاز إذا جاء الليل . وقال آخرون: معنى ذلك: وما ساق. * ذكر من قال ذلك: حدثنا عبد الله بن أحمد المَرْوَزيّ، قال: ثنا عليّ بن الحسن، قال: ثنا حسين، قال: سمعت عكرمة وسئل ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: ما ساق من ظلمة، فإذَا كان الليل، ذهب كلّ شيء إلى مأواه . حدثنا ابن حميد، قال: ثنا يحيى بن واضح، قال: ثنا الحسن، عن عكرمة ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) يقول: ما ساق من ظلمة إذا جاء الليل ساق كل شيء إلى مأواه . حُدثت عن الحسين، قال: سمعت أبا معاذ يقول: ثنا عبيد، قال: سمعت الضحاك يقول، في قوله: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) قال: ما ساق معه من ظلمة إذا أقبل . حدثني محمد بن سعد، قال: ثني أبي، قال: ثني عمي، قال: ثني أبي، عن أبيه، عن ابن عباس، قوله: ( وَاللَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ) يعني: وما ساق الليل من شيء جمعه النجوم، ويقال: والليل وما جمع . ------------------------ الهوامش: (2) هذا بيت من مشطور الرجز ، أنشده أبو عبيدة في مجاز القرآن ( 186 ) قال : { وما وسق } ما علاه لم يمتنع منه شيء ، فإذا جلل الليل الجبال والأشجار والبحار والأرض ، فاجتمعت له ، فقد وسقها ؛ قال الشاعر : * مستوسـقات لـو وجـدن سـائقًا * وفي الكامل للمبرد ( طبعة الحلبي 957 ) حدث أبو عبيدة معمر بن المثنى التيمي النسابة ، عن أسامة بن زيد ، عن عكرمة ، قال : رأيت عبد الله بن العباس وعنده نافع بن الأزرق وهو يسأله ، ويطلب منه الاحتجاج باللغة ، فسأله عن قول الله جل ثناؤه : { والليل وما وسق } ، فقال ابن عباس : وما جمع ، فقال : أتعرف ذلك العرب ؟ قال ابن عباس : أما سمعت قول الراجز : إنَّ لَنـــا قَلائِصًـــا حَقائِقَـــا مُسْتَوْسِــقاتٍ لَــوْ يَجِــدْنَ سـائِقَا قال المبرد : هذا قول ابن عباس ؛ وهو الحق الذي لا يقدح فيه قادح . قلت : وبناء عليه يكون هذان البيتان معروفين في عصر ابن عباس ونافع بن الأزرق . وتكون نسبتهما إلى العجاج في ملحق ديوانه ، وفي إحدى روايات ( اللسان : وشق ) غير صحيحة . والنون في يجدن أو وجد : راجعة إلى الأبل ، وأن من الخطأ أن يقال : تجدن بالتاء في أول الفعل إلا إذا كان لجمع مؤنث للمخاطبات ، وقد وقع خطأ تجدن في اللسان ، وفي ديوان العجاج 84 . وخلاصة ما تقدم أن هذا الرجز عرفه ابن عباس وأنشده احتجاجا على ما سأله عنه نافع . ولابد إذن من حمل عبارة : وقال ابن عباس " مستوسقات " التي وردت في ثلاثة مواضع في الطبري على إرادة . وأنشد ابن عباس ؛ لأن ما ورد في التفسير مسوق روايات لبعض المفسرين ، وفيه تسمح في التعبير .